Isıl İşlem, şaft ve döner parçalarda sertlik–tokluk dengesini yönetmenin en etkili yollarından biridir. Çünkü parça yüksek yük altında çalışırken hem darbe dayanımı ister hem de yüzey aşınmasına karşı direnç bekler. Ayrıca yanlış sertlik seviyesi çatlak riskini artırır. Bununla birlikte aşırı yumuşak yüzey de hızlı aşınma üretir. Öte yandan doğru ısıl işlem yaklaşımı, parçanın servis ömrünü uzatır. Bu nedenle ekip önce çalışma şartını ve yük profilini okur. Dahası, doğru proses seçimi Overhaul (overhaul) planını güçlendirir. Sonuç olarak titreşim, yüzey izi ve kırılma riskini düşürürsün.
Motech Grup, ısıl işlem kararını “tek reçete” gibi ele almaz. Çünkü her şaft ve döner parça farklı malzeme davranışı gösterir. Ayrıca aynı parça farklı işletmede farklı zorlanır. Bununla birlikte ekip, yüzey sertliği kadar çekirdek tokluğunu da hedefler. Öte yandan yalnız sertliği yükseltmek her zaman doğru sonuç vermez. Bu nedenle Motech Grup, ölçüm ve kayıt disiplinini sürecin merkezine koyar. Dahası, proses sonunda doğrulama adımıyla kaliteyi sahaya taşır. Sonuç olarak bakım periyodu netleşir ve plan dışı duruş ihtimali azalır.
Isıl işlem neden şaft ve döner parçalarda kritik rol oynar?
Şaft ve döner parçalar, sürekli dönme hareketi altında yorulma gerilimi taşır. Bu yüzden yüzey sertliği tek başına güvenli çalışma sağlamaz. Ayrıca çekirdek tokluğu zayıf kalırsa çatlak hızlı ilerler. Bununla birlikte yüzey çok yumuşak olursa yatak ve keçeler yüzeyi daha hızlı aşındırır. Öte yandan aşınma büyüyünce eksen kaçığı ve titreşim artar. Bu nedenle ısıl işlem, aşınma ve kırılma riskini aynı anda yönetir. Dahası doğru sertlik dağılımı, yağ filminin daha stabil çalışmasına katkı verir. Sonuç olarak ekip, parçayı “yük altında davranışına” göre optimize eder.
Isıl işlem ihtiyacı genelde belirtiyle başlar. Çünkü yüzeyde çizik artar, pitting oluşur veya lokal çatlak sinyali görünür. Ayrıca ani ısınma ve titreşim dalgalanması da ipucu verir. Bununla birlikte ekip, bu belirtileri tek başına yorumlamaz. Öte yandan malzeme sertliği sahada hedef aralığın dışına çıkmış olabilir. Bu nedenle ekip ölçüm alır ve durumu sayısallaştırır. Dahası, şaft doğrultusu ve hizalama kontrolü de tabloyu tamamlar. Sonuç olarak ekip, ısıl işlem kararını veriyle verir ve gereksiz işlem riskini azaltır.
Doğru proses seçimi: yük profili, malzeme davranışı ve hedef sertlik
Doğru proses seçimi, arıza riskini belirgin biçimde düşürür. Bu nedenle ekip önce parçanın çalışma sıcaklığını, devir aralığını ve darbeli yük durumunu netleştirir. Ayrıca malzeme sınıfını ve parça geçmişini inceler. Bununla birlikte, aynı sertlik hedefi her malzemede aynı sonucu üretmez. Öte yandan yüksek sertlik bazı malzemelerde gevreklik riskini artırır. Bu nedenle ekip hedefi “sertlik–tokluk dengesi” olarak tanımlar. Dahası, yüzey sertliğini artırırken çekirdeği güvenli aralıkta tutar. Sonuç olarak parça hem aşınmaya direnir hem de darbe yükünü taşır.
Proses planında ekip, ölçümle ilerler ve hedefi adım adım doğrular. Çünkü proses parametresi değişince sonuç da değişir. Ayrıca bekletme süresi ve soğutma hızı mikro yapıyı belirler. Bununla birlikte kontrolsüz soğutma parçada iç gerilim üretir. Öte yandan iç gerilim, ileride çatlak riskini büyütür. Bu nedenle ekip, gerekli durumlarda gerilim giderme yaklaşımını da planlar. Dahası, proses sonrası ölçü değişimini de hesaba katar. Sonuç olarak ekip, son ölçü raporu için doğru tolerans planını baştan kurar.
Uygulama disiplini: ısıtma–bekletme–soğutma adımlarını yönet
Uygulama aşamasında disiplin, kaliteyi doğrudan belirler. Bu nedenle ekip, ısıtma hızını kontrollü tutar ve parçada termal şok oluşturmaz. Ayrıca hedef sıcaklığa ulaşınca uygun bekletme süresi uygular. Bununla birlikte, fazla bekletme tane büyümesini tetikleyebilir. Öte yandan yetersiz bekletme de hedef sertliği yakalatmaz. Bu nedenle ekip parametreleri kayıt altına alır. Dahası, soğutma adımında malzeme davranışına uygun yöntemi seçer. Sonuç olarak ekip, yüzey sertliği ve çekirdek tokluğu dengesini korur.
Isıl işlem sırasında ekip yüzey korumasını da yönetir. Çünkü oksitlenme ve yüzey bozulması sonradan taşlama ihtiyacını artırır. Ayrıca yüzeyde oluşan doku, sızdırmazlık elemanlarını olumsuz etkileyebilir. Bununla birlikte ekip, proses sonrası temizlik ve yüzey kontrolünü ihmal etmez. Öte yandan şaft üzerinde mikron seviyesinde ölçü değişimi oluşabilir. Bu nedenle ekip ölçü kontrolünü hemen yapar ve gerekiyorsa son işlem planlar. Dahası, bazı işlerde Blok Yüzey Taşlama veya yüzey polisajı gibi tamamlayıcı adımlar gerekebilir. Sonuç olarak parça, sahaya “hazır” çıkar.
Kontrol ve doğrulama: sertlik ölçümü, yüzey izi ve devreye alma takibi
Kontrol aşamasında ekip sertliği yalnız tek noktadan ölçmez. Çünkü dağılım, performansı belirler. Ayrıca yüzey ve çekirdek davranışı farklı sonuç üretir. Bununla birlikte ekip, sertlik değerini hedef aralıkla karşılaştırır. Öte yandan tek bir değer “iyi” görünse bile dağılım bozuk olabilir. Bu nedenle ekip, ölçüm planını parça geometrisine göre kurar. Dahası ekip, yüzey izini ve olası çatlak sinyalini de kontrol eder. Sonuç olarak ekip, sahada risk doğurmadan devreye alma yapar.
Devreye alma sırasında ekip trend takibini prosedüre bağlar. Çünkü ilk saatlerde sapma hızlı görünür. Ayrıca sıcaklık ve titreşim davranışı, ısıl işlem sonucunu dolaylı doğrular. Bununla birlikte, ekip yalnız titreşime bakmaz; yatak sıcaklığını ve yağ basıncını da birlikte izler. Öte yandan, hizalama sorunu varsa veri yine sapar. Bu nedenle ekip, gerekirse Lazer Optik Line Kontrolü (laser optical line control) ile hattı kontrol eder. Dahası, parça tedarikinde izlenebilirlik istiyorsan OEM Parça Temini süreçlerini de aynı planla ilerletirsin. Sonuç olarak ısıl işlem, bakım planında kalıcı değer üretir.
Sıkça Sorulan Sorular
1) Isıl işlem her şaftta gerekli mi?
Hayır, her şaft aynı şartlarda çalışmaz. Ekip önce yük profili, devir aralığı ve çalışma sıcaklığını netleştirir. Ardından yüzey izlerini, aşınma tipini ve sertlik ölçümlerini birlikte okur. Sonuçta ekip, ısıl işlem kararını “belirti + ölçüm” verisiyle verir ve gereksiz işlem riskini azaltır.
2) Sertliği artırmak her zaman iyi mi?
Hayır, tek başına sertlik hedefi çatlak riskini büyütebilir. Ekip yüzey sertliğini yükseltirken çekirdek tokluğunu da korur. Ayrıca ekip darbe yükü, titreşim ve yağ filmi davranışını aynı tabloda değerlendirir. Böylece parça hem aşınmaya direnir hem de yorulma çatlağına karşı daha güvenli çalışır.
3) Isıl işlem ölçüyü etkiler mi?
Evet, ısıl işlem ölçü değişimini tetikleyebilir ve toleransı etkileyebilir. Ekip proses öncesinde hedef toleransı belirler ve ölçü kontrol planını kurar. Ayrıca ekip ısıl işlem sonrası ölçüm alır, raporla kıyas yapar ve sapmayı netleştirir. Gerekirse ekip son işlemle ölçüyü referansa taşır ve montaj uyumunu korur.
4) Devreye almada ne izlemeliyim?
Ekip devreye almada sadece “çalışıyor” demekle yetinmez; trendi kayıt altına alır. Sen titreşim, yatak sıcaklığı ve yağ basıncını birlikte izlersin. Ayrıca yük artarken değerlerin nasıl değiştiğine bakarsın ve anlık sıçramaları not edersin. Sapma görürsen hızlı aksiyon alır ve kök nedeni hizalama ile yağlama tarafında kontrol edersin.
5) Isıl işlem sonrası ek işlem gerekir mi?
Bazı parçalarda yüzey kalitesi ve ölçü toleransı ek işlem ihtiyacı doğurur. Ekip yüzey izini, pürüzlülüğü ve ölçü raporunu birlikte değerlendirir. Ardından polisaj veya son ölçü düzeltmesini planlar ve yüzeyi çalışma şartına uygun hale getirir. Böylece ekip montaj sonrası sürtünme, ısınma ve erken aşınma riskini düşürür.
Motech Grup ile Isıl İşlem (heat treatment) planını ölçümle ile ilgili daha fazla bilgi ve teklif almak için hemen İletişim sayfasından bize ulaş.
